Esse quyidagi kompozitsion qurilishga ega bo‘lishi lozim:
Esse yozish tartibi: to‘liq kompozitsion tuzilma
Esse yozish — fikrni mantiqan, aniq va ishonarli tarzda ifodalash san’atidir. To‘g‘ri tuzilgan esse uch asosiy qismdan iborat bo‘ladi: kirish, asosiy qism va xulosa.
Kirish qismi qanday yoziladi?
Kirish esse muvaffaqiyatining muhim boshlanishi hisoblanadi.
Kirishda nimalar bo‘lishi kerak?
1. Umumiy gap
Mavzuga kirish uchun kengroq, umumiy fikr beriladi.
2. Topshiriq matni perefrazasi
Savol yoki mavzu o‘z so‘zlaringiz bilan qayta ifodalanadi.
3. Tezis
Esse davomida himoya qilinadigan asosiy fikr (pozitsiya) aniq ko‘rsatiladi.
Asosiy qism: fikrni rivojlantirish
Asosiy qismda masala ikki tomonlama yoritiladi va muallif o‘z fikrini bildiradi.
Birinchi tomon qarashi
Masala yuzasidan birinchi tomon vakillari o‘z fikrlarini quyidagicha asoslaydi:
- Birinchidan...
- Ikkinchidan...
- Uchinchidan...
- Masalan, ...
Tavsiya:
Har bir fikrni dalil yoki real misol bilan mustahkamlash muhim.
Ikkinchi tomon qarashlari
Shunga qaramay, qarshi tomon fikrlari ham yetarlicha asosli bo‘lishi mumkin:
- Avvalo...
- Bundan tashqari...
- Qolaversa...
- Jumladan, ...
Tavsiya:
Qarama-qarshi fikrlarni hurmat bilan, xolis yoritish esse sifatini oshiradi.
Shaxsiy fikr (muallif pozitsiyasi)
Esse muallifi o‘z qarashini aniq bildirishi kerak:
- Fikrimcha, ...
- Chunki, ...
Muhim:
Shaxsiy fikr dalillar bilan asoslanishi zarur.
Xulosa qanday yoziladi?
Xulosa — esse yakuni bo‘lib, barcha fikrlar umumlashtiriladi.
Xulosada nimalar bo‘ladi?
1. Umumlashtirish
Asosiy qismda keltirilgan fikrlar qisqacha jamlanadi.
2. Yechim yoki yakuniy fikr
Masalaga nisbatan aniq xulosa yoki taklif beriladi.