O‘zbekistonda 12 yillik ta’lim: Islohot qachon amalga oshiriladi va u nimalarni o‘zgartiradi?
O‘zbekistonda 12 yillik ta’lim: Islohotning mazmuni va shakli
O‘zbekiston ta’lim tizimida uzoq kutilgan o‘zgarish — 12 yillik ta’lim modeliga o‘tish rasman tasdiqlandi. Biroq, bu o‘zgarish ko‘pchilik tasavvur qilganidek maktabda 12-sinfning ochilishi emas, balki maktabga tayyorlov tizimini majburiy ta’limning bir qismi sifatida tan olinishi orqali amalga oshirilmoqda.
PF-19-sonli Farmon: 12 yillik ta’limning huquqiy asosi
2026-yil 5-fevralda qabul qilingan Prezident Farmoni bilan O‘zbekistonda ilk bor 12 yillik ta’limning huquqiy poydevori qo‘yildi. Farmonga ko‘ra, bir yillik maktabga tayyorlov guruhlari majburiy umumiy o‘rta ta’limning dastlabki bosqichi deb belgilandi.
Islohotning asosiy nuqtalari:
-
2027/2028-o‘quv yilidan boshlab tayyorlov guruhlarini bitirganlarga davlat namunasidagi elektron sertifikat beriladi.
-
Ushbu ma’lumot maktab bitiruv shahodatnomasida aks ettiriladi.
-
Tayyorlov guruhlari nafaqat maktablarda, balki bog‘chalar va nodavlat ta’lim muassasalarida ham tashkil etilishi mumkin.
Yangi tizimning xalqaro standartlarga (ISCED-2011) muvofiqligi
O‘zbekiston ushbu qadam orqali o‘z ta’lim darajalarini YUNESKO tomonidan qabul qilingan ISCED-2011 (Xalqaro standart ta’lim tasnifi) bilan muvofiqlashtirishni maqsad qilgan.
Taklif etilayotgan ta’lim bosqichlari:
-
1 yil — Maktabga tayyorlov (boshlang‘ich bosqich).
-
4 yil — Boshlang‘ich ta’lim (1–4 sinflar).
-
5 yil — Tayanch umumiy o‘rta ta’lim (5–9 sinflar).
-
2 yil — Yuqori o‘rta ta’lim (maktab, litsey, texnikum).
Foundation kurslarisiz xalqaro oliygohlarga kirish imkoniyati
Hozirgi 11 yillik tizimda o‘zbekistonlik bitiruvchilar xorijiy universitetlarga kirishda ko‘pincha bir yillik Foundation kursida o‘qishga majbur bo‘lishadi. 12 yillik ta’limning qonuniy tan olinishi bitiruvchilarga vaqtni tejash va to‘g‘ridan-to‘g‘ri bakalavriat bosqichiga qabul qilinish imkonini beradi.
Muammolar va savollar: ISCED-0 va ISCED-1 o‘rtasidagi farq
Islohotning eng bahsli jihati shundaki, xalqaro tasnifda maktabga tayyorlov odatda ISCED-0 darajasiga kiradi. Dunyo tajribasida 12 yillik ta’lim deganda odatda ISCED-1 (boshlang‘ich) dan ISCED-3 (yuqori o‘rta) gacha bo‘lgan davr tushuniladi.
O‘zbekiston modeli infratuzilma muammolarini (maktablardagi joy tanqisligi) chetlab o‘tish uchun tayyorlov guruhlarini maktab tizimiga integratsiya qilmoqda. Biroq, bu model xalqaro ekspertlar tomonidan qanchalik "to‘liq 12 yillik maktab ta’limi" sifatida qabul qilinishi hozircha ochiq qolmoqda.
Xulosa
O‘zbekistonda 12 yillik ta’limga o‘tish — bu shunchaki raqamlar o‘zgarishi emas, balki bitiruvchilarning jahon ta’lim bozorida raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan strategik harakatdir. Islohotning muvaffaqiyati maktabga tayyorlov dasturlarining mazmuni qanchalik sifatli bo‘lishiga va xalqaro miqyosda huquqiy jihatdan qanday tan olinishiga bog‘liq. Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligidan bu borada aniqroq mexanizmlar kutib qolinadi.